Shënimet e mësimit të dytë

بسم الله الرحمن الرحيم

Pjesa e parë:

Fillimisht u sqarua një gabim nga mësimi i mëparshëm rreth shembullit të tullave. Shkurtimisht: Sarfi (morfologjia) na mundëson vetëm përzgjedhjen e tullave, ndërsa nahwi (gramatika) na mëson t’i vendosim ato në vendin e duhur.

Vazhdojmë: Termat / fjalët të cilat përdoren në përgjithësi e kanë më shumë se një përdorim:

  1. Përdorimi origjinal i cili është përdorimi gjuhësor / linguistik – المَعْنَى اللغوي (el meëna el lugawiij)
  2. Përdorimi i riformuar (shkencor / teknik) i cili është një përdorim i ri i cili ka ardhur pas përdorimit origjinal – اَلْمَعْنَى الْاِصْطِلَاحِي (el meëna el istilahij)

Kush nga ju i ka përcjellur derset e shejh Albanit rahimehullah në gjuhën shqipe, e ka vënë re se ai e përdor shpesh “meanaja e kësaj – domethënia e kësaj”, ose “ja’ni – d.m.th.”

Përdorimi linguistik është domethënia për të cilën arabët e kanë përdorur (atë fjalë). Për shembull: Arabët e kanë përdorë fjalën ‘shemsun’ (شَمْسٌ) për ta përshkruar atë gjënë e rrumbullakët që shkëlqen në qiell (pra diellin).

Përdorimet e reja (të riformuara) kanë ardhur më vonë, dhe ato janë tri, por në këto shkenca (shkenca Islamike), dhe në derset tona të Sarfit, ne jemi të preokupuar me dy lloje të përdorimit të riformuar:

1. Kuptimi Islamik

2. Kuptimi Shkencor (me të cilin do të merremi më shumë në klasat tona të Sarfit).

Të dyja këto llogariten si përdorime teknike (pra jo gjuhësore / linguistike).

Pra, një fjalë e ka pasur kuptimin e saj origjinal gjuhësor që është përdorur nga arabët, por kur janë shpallur Kurani dhe Sunneti, atëherë ka pasuar edhe përdorimi Islamik i fjalëve. Kështu, në Islam (islamikisht) një fjalë është përdorur jo siç ka qenë në origjinë me kuptimin e saj gjuhësor, por për një kuptim tjetër.

Pastaj, pas gjeneratës së parë (asaj të Pejgamberit sal-lAll-llahu alejhi ue sel-lem dhe shokëve të tij), ka filluar apo ka pasuar përdorimi shkencor – kur ata kanë filluar t’i shkruajnë dhe t’i mbledhin / grumbullojnë / hartojnë / përpilojnë shkencat Islamike (gramatikën, parimet e fikhut / jurisprudencës / parimet e tefsirit etj), atëherë dijetarët kanë pasur nevojë për terme për t’i përdorur për të dhënë kuptimin shkencor, që do të thotë se ata kanë dashur ta shpjegojnë atë shkencë për kërkuesin e dijes. Kështu, ka rrjedhur apo ka filluar një përdorim i ri, përdorimi shkencor. Nganjëherë ndodh që kuptimi shkencor dhe ai Islamik janë të njëjta. (Do ta shohim me shembuj) ***

***Nxënësit duhet ta kenë në mendje që në çdo libër të cilin do ta mësojmë, përdorimi gjuhësor është më i përgjithshëm, dhe përdorimi teknik / i ri është më specifik / më i veçantë sesa kuptimi i përgjithshëm.***

Kjo që thamë do të bëhet më e qartë përmes shembujve:

الصَّلَاةُ  – Për shkak të përdorimeve të reja që pasuan, kjo fjalë më nuk e kishte vetëm një kuptim, mirëpo kishte më shumë se një kuptim (kuptimi gjuhësor ka qenë një). Pastaj, kjo fjalë e ka pasur kuptimin gjuhësor si dhe atë Islamik.

Kuptimi i saj origjinal / gjuhësor është “të kërkosh / thërrasësh / të lutesh” dhe ky është kuptimi i saj i përgjithshëm. Dhe kjo ka për qëllim çdo lloj lutje / kërkese. Pra, vini re, rëndom tek kuptimi linguistik / gjuhësor përfshihet “çdo” lloj. Pra, për ta kuptuar dallimin mes dy përdorimeve, mund ta përdorim fjalën ‘çdo’ tek kuptimi gjuhësor.

Por, kur Allahu subhanehu ue teala e ka sjellë këtë fjalë në Kuran, atëherë ajo ka pasur një kuptim të ri, një kuptim të veçantë, specifik, që është një lloj i veçantë i të kërkuarit, e më saktë fjala është për namazin të cilin e bëjmë – i cili fillon me tekbire, dhe që përfundon me selam – që ne e bëjmë me pozitat e caktuara. Ky është “namazi” në kuptimin shkencor.

Shembulli i dytë që do ta sjellim është “الصِّيَامُ dhe “ الصَّوْمُ ”

Në aspektin gjuhësor, pra arabët e kanë përdorur këtë fjalë për këtë kuptim: të abstenosh / të përmbahesh. Është për qëllim “çdo” abstenim.

Mirëpo, kjo fjalë ka më shumë se një kuptim, bazuar në atë se si e kanë përdorë arabët dhe si e ka sjellë Allahu në Kuran. Kur është shpallur Kurani, fjala صِيَامٌ është përdorë në mënyrë më të veçantë, sesa kuptimi i saj gjuhësor / origjinal në gjuhën Arabe.

Pra, gjuhësisht, fjala es-sijam do të thotë “të abstenosh / të përmbahesh”. Të abstenosh dhe të përmbahesh nga çdo gjë, pra çfarëdo qoftë ajo gjë. Ky është kuptimi i përgjithshëm. Një shembull i përdorimit të kësaj fjale në aspektin gjuhësor gjendjet në Kuran në suren Merjem, ajeti 26. Kur ajo e ka lindur Isën alejhisselam, e ka ditur ajo që jahuditë janë shpifës, dhe meqë ka lindur Isën pa baba, atëherë ajo e ka preferuar vdekjen para asaj që i kishte ndodhur. Atëherë, Allahu thotë në Kuran:

فَكُلِى وَٱشۡرَبِى وَقَرِّى عَيۡنً۬ا‌ۖ فَإِمَّا تَرَيِنَّ مِنَ ٱلۡبَشَرِ أَحَدً۬ا فَقُولِىٓ إِنِّى نَذَرۡتُ لِلرَّحۡمَـٰنِ صَوۡمً۬ا فَلَنۡ أُڪَلِّمَ ٱلۡيَوۡمَ إِنسِيًّ۬ا

“Ha, pi dhe qetësohu. Nëse vëren ndonjë njeri, i thuaj: “Unë jam betuar / zotuar në të Gjithëmëshirshmin se do të abstenoj / përmbahem prandaj sot nuk do të flas me askënd.”

Ky ajet në përkthimet e Kuranit në gjuhën shqipe është përkthyer gabimisht. Aty përmendet: “Do të agjëroj”, mirëpo kjo është gabim. Tashmë u sqarua për çfarë arsye.

Në këtë ajet, fjala është për abstenim dhe të përmbajtur nga njerëzit. Kjo fjalë në këtë ajet është përdorur në kuptimin e saj gjuhësor. Ndërsa, ne e dimë dhe e përdorim fjalën es-sawmu / essijamu siç na ka treguar i Dërguari i Allahut, sal-lAll-llahu alejhi ue sel-lem, që do të thotë:

– të abstenuarit / të përmbajturit e veçantë,

-nga gjëra të veçanta,

-në kohë të veçantë,

-nga një person i veçantë.

Tani do ta japim një shembull i cili i ka të tri kuptimet. Po e japim vetëm për ilustrim. 

Fjala fikh ( فِقْةٌ )  i ka tri kuptime, dhe secili kuptim i kthehet atij gjuhësor, pra fillet i ka tek kuptimi gjuhësor.

1. Kuptimi i saj gjuhësor është “të kuptuarit” dhe ka për qëllim “çdo” lloj të kuptuarit.

2. Kuptimi i saj islamik / fetar është “të kuptuarit e të gjitha çështjeve të fesë,  pavarësisht a ka të bëjë me çështjet e besimit (akides) apo ato të adhurimit / praktikimit / zbatimit”.  

Në Kuran dhe Sunet ka argument për këtë lloj të kuptuarit. Në hadith, Pejgamberi sal-lAll-llahu alejhi ue sel-lem ka thënë për Ibën Abasin:

اللهُمَّ فَقِّهْهُ فِي الدِّينِ

Hadithi është më i gjatë, mirëpo nuk do të zgjerohemi më shumë në të. Nëse e bëjmë për vete këtë dua, e bëjmë kështu:

اللهُمَّ فَقِّهْنِي فِي الدِّينِ

 

Dhe argumenti tjetër është prej Kuranit. Në suren et-Teube, ajeti 122.

وَمَا كَانَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ لِيَنفِرُواْ ڪَآفَّةً۬‌ۚ فَلَوۡلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرۡقَةٍ۬ مِّنۡہُمۡ طَآٮِٕفَةٌ۬ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِى ٱلدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوۡمَهُمۡ إِذَا رَجَعُوٓاْ إِلَيۡہِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَحۡذَرُونَ

 “Nuk është mirë që besimtarët të shkojnë në luftë të gjithë njëherësh, por prej çdo bashkësie, një grup të mbetet mbrapa, që të thellohet në mësimin / të kuptuarit e fesë dhe kështu të këshillojë popullin e vet, mbasi të kthehet nga lufta, që t’i frikësohet Allahut.”

3. Kuptimi i saj shkencor / teknik është të kuptuarit e ligjeve / dispozitave të Allahut të cilat lidhen vetëm me zbatimin (e fesë).

Nëse ti shkon te një arab dhe i thua “fekihni” (më jep të kuptuar / më jep fikh / më bëj të kuptoj), atëherë ky arab i thjeshtë do të përgjigjet: “Të të bëj të kuptosh çfarë?”. Ai do ta kthejë këtë fjalë tënden tek kuptimi i saj gjuhësor. Por, nëse ti shkon tek një dijetar dhe i thua “fekihni”, ai ka për ta kuptuar këtë nga një këndvështrim tjetër – sepse ai e përdorë këtë fjalë për të shprehur një të kuptuar të caktuar – të kuptuarit e diçkaje të veçantë që lidhet me shkencën të cilën ai e mëson (shkencën e fikhut), të kuptuarit e rregullave të Namazit, Zekatit, Agjërimit etj, pra diçka specifike në fushën e tij.  Ai ty do të kërkojë të shkosh ta marrësh një libër fikhu për të ta shpjeguar. Kur Pejgamberi sal-lAll-llahu alejhi ue sel-lem flet për fjalën “fikh”, ai ka për qëllim diçka nga ligjet e Allahut – pra kuptimin teknik.

***

Pjesa e dytë:

 E përsërisim edhe njëherë (meqë përsëritja nuk na bën dëm):

Fjalët në shkenca kanë kuptim teknik pasi që zhvendosen apo nxirren nga kuptimi i tyre origjinal gjuhësor. Kjo duhet të vihet në mendje kur të studiohen shkencat Islamike: çdo herë do të ketë dy përdorime / kuptime që do t’i marrim për secilën fjalë; kuptimin gjuhësor (linguistik) dhe atë shkencor / teknik.

  1. Domethënia origjinale gjuhësor Arabe e fjalës është një fjalë që quhet “ الْمَعْنَى الْلُغَوِي “  si referencë e përdorimit të fjalës nga arabët për një domethënie të caktuar, e cila quhet Lugah ( لُغَه ).
  2. Domethënia teknike shkencore e fjalëve e cila përdoret ekskluzivisht në mesin e dijetarëve të shkencave të caktuara që quhet “  الْمَعْنَى الْاِصْطِلَاحِي“ marrë nga “Istilah” (اِصْطِلَاح ). Edhe vetë kjo fjalë i ka dy kuptime, atë gjuhësor dhe teknik.

Kuptimi i saj gjuhësor është اِتِّفَاقٌ (ittifakun) që do të thotë marrëveshje / pajtim mes njerëzve, etj. Arabët e përdorin këtë shprehje: “Janë marrë vesh arabët që të mos pajtohen”. Kjo thënie e paraqet gjendjen e myslimanëve. Pra, gjithmonë janë në mosmarrëveshje. Kjo ishte vetëm shtesë.

Ndërsa kuptimi teknik i fjalës ‘istilah’ është “Marrëveshja e një grupi dijetarësh për t’i vënë diçkaje një emër pas lëvizjes së saj nga përdorimi origjinal (gjuhësor)”

Ne mund ta kuptojmë domethënien e disa fjalëve shkencore (p.sh. Sarf, Nahw, Belagah) vetëm pasi ta dimë kuptimin origjinal të atyre fjalëve. Dijetarët gjithmonë i përmendin dy kuptimet e fjalëve (edhe pse ata duan ta kumtojnë kuptimin shkencor / teknik), në mënyrë që ta tregojnë lidhjen në mes të përdorimit origjinal dhe atij teknik. Ata e sjellin domethënien origjinale që përdoret nga Arabët për të treguar lidhjen në mes të dyjave – marrëdhënien në mes të dyjave që gjithmonë duhet të jetë aty.

Dua ta përmend / përkujtoj një detaj shumë të rëndësishëm këtu. Nëse e kemi kuptimin teknik, lehtë mund ta gjejmë edhe atë gjuhësor. E shikojmë kuptimin teknik apo islamik, dhe kësaj gjëje që është veçuar, ia shtojmë fjalën ‘çdo’ dhe e përgjithësojmë. Shembull, istilah ishte një lloj i caktuar i marrëveshjes, atëherë gjuhësisht është ‘çdo’ marrëveshje. Si shembull tjetër, nëse një fjalë e ka kuptimin teknik që ka të bëjë me një lloj të caktuar të pastrimit, atëherë logjikisht do të rezultojë se kuptimi gjuhësor i asaj fjale është “çdo” lloj të pastruarit.

Vazhdojmë me shembuj:

  • Bid’ah ( بِدْعَةٌ )

Kuptimi i saj gjuhësor (lughah) është: risi. Ka për qëllim çdo lloj të risisë ose çdo lloj gjëje të shpikur (qoftë në fe ose tjetër ku), për arabët. Dijetarët thonë: çdo gjë që nuk ka yrnek / model të mëparshëm. Disa shembuj të këtij përdorimi në Kuran janë:

قُلْ مَا كُنتُ بِدْعًا مِّنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُّبِينٌ

 “Thuaju: “Unë nuk jam i pari prej të dërguarve dhe nuk e di çfarë do të ndodh me mua ose me ju. Unë ndjek vetëm atë që më është shpallur dhe kam për detyrë vetëm të jap paralajmërime të qarta”. [El-Ahkaf 46:9]

Tjetri shembull është ajeti:

بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ وَإِذَا قَضَىٰ أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُن فَيَكُونُ

  

“Ai është që i krijoi qiejt dhe tokën, pa shembull të mëparshëm dhe, kur vendos për diçka, vetëm thotë për të: “Bëhu!” – dhe ajo bëhet.” [El Bekare 2:117]

Gjtihashtu ajeti i ngjashëm:

بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَلَمْ تَكُن لَّهُ صَاحِبَةٌ ۖوَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

“Ai është Krijuesi i qiejve dhe i Tokës! E si mund të ketë Ai fëmijë, ndërkohë që nuk ka bashkëshorte?! Ai ka krijuar çdo gjë dhe është i Dijshëm për çdo gjë.” [El En’am 6:101]

Ky ishte kuptimi linguistik i fjalës bid’ah.

Ndërsa, kuptimi Islamik dhe shkencor i fjalës “bid’ah” është i njëjtë. Kjo fjalë është nga rastet kur kuptimi islamik dhe shkencor janë të njëjta. Kuptimi shkencor nuk ka dalim nga kuptimi i saj origjinal – që do të thotë risi, mirëpo vetëm nga një aspekt i caktuar fetar. Me fjalë tjera, termi bid’ah gjuhësisht përfshin çdo lloj gjëje që është e shpikur. Ndërsa, e njëjta fjalë në Islam do të thotë një risi / gjë e shpikur e caktuar, e që është risi vetëm në fe. Veturat janë bid’ah gjuhësisht, por jo në Islam, sepse veturat nuk janë risi në fe.

Disa thonë ka bidate të mira, meqë edhe veturat janë bidat. Ne u themi, këto janë bidate, u thuhet bidate gjuhësisht, ndërsa ne themi se nuk lejohen bidatet në fe. Meqë, pejgamberi sal-lAll-llahu alejhi ue sel-lem e ka cekur këtë lloj bidati në fe në ndalesë. Çdo lloj risie në fe është i ndaluar. 

-Sunneh (  سُنَّةٌ)

 Domethënia e saj gjuhësore është “rrugë”. Allahu teala thotë:

سُنَّةَ مَن قَدْ أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِن رُّسُلِنَا ۖ وَلَا تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِيلًا

“Kjo është rruga jonë, për të dërguarit e ardhur para teje, kështu që edhe ti nuk do të gjesh shmangie nga ligji Ynë.” (El-Isra, 77). Ky ishte kuptimi gjuhësor i sunnetit.

Pejgamberi sal-lAll-llahi alejhi ue sel-lem ka thënë:

“Do t’i pasoni / ndiqni rrugët e atyre që ishin para jush”. Kur e kanë pyetur, ka qenë fjala për të krishterët dhe hebrenjtë. Vazhdon hadithi.

Kuptimi i saj shkencor / teknik është: rruga e Pejgamberit, sal-lAll-llahu alejhi ue sel-lem që i referohet në veçanti thënieve të tij, veprave, aprovimeve / miratimeve, jetës, etj. Ekzistojnë dy domethënie të përdorimit të fjalës “sunneh”. Te dijetarët e fikhut (jurisprudencës) kjo është një vepër të cilën nëse e bën ke shpërblim, ndërsa nëse e lë nuk do të ndëshkohesh. Tek ata suneti qëndron në të kundërtën e mekruhit. Ndërsa te dijetarët e Akides është çdo gjë që e kundërshton bidatin. Kështu, mund të ketë më shume se një kuptim shkencor, varësisht nga përdorimi i fjalës në më shumë se një shkencë islamike.

Fjala e radhës është : الطَّهَارَةُ

Domethënia e saj gjuhësore është: të pastruarit. Mund të jetë çdo lloj pastrimi, edhe pastrimi fizik edhe ai shpirtëror, siç ceket në Kuran për popullin e Lutit alejhisselam, ka thënë:

وَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَن قَالُوا أَخْرِجُوهُم مِّن قَرْيَتِكُمْ ۖ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ

Përgjigjja e popullit të tij ishte: “Dëbojini ata nga vendbanimi juaj! Ata janë njerëz që duan të mbahen të dëlirë.” [El A’raf (7):82 ]

Këtu, taharah është përdorur për pastrim shpirtëror – pastrim nga homoseksualizmi. Në një shembull tjetër, Allahu teala thotë:

وَإِن كُنتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُو

Nëse jeni të papastër (si pasojë e marrëdhënieve bashkëshortore apo e derdhjes së farës), pastrohuni (duke u larë krejtësisht)! [El Maide (5), 6]

Në këtë ajet fjala taharah ka për qëllim pastrimin fizik. Kështu, fjala taharah në Sheriat ka për qëllim çfarëdo lloj pastrimi, mirëpo në shkencën e fikhut, dijetarët e përdorin duke pasur për qëllim Wudunë (abdesin), Guslin ose Tejemumin (të gjitha këto janë pastrime fizike). Ky është kuptimi istilah i fjalës taharah.

Fundi i mësimit të dytë

الله تعالى أعلم والحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s