Shënimet e klasës së pesëmbëdhjetë

بسم الله الرحمن الرحيم

Cilët janë hapat për ta ndryshuar një Madhi në Mudhari?     

Hapi i parë: Shtoje një ‘Je’  نَصَرَ : ينَصَرَ

Hapi i dytë: Shkronjës ‘Je’ jepi fet’hah  يَنَصَرَ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur Fe’ul kelimeh يَنْصَرَ

Hapi i katërt: Jepja Ajnul kelimeh-s haraken sipas kapitullit të cilit i përket. Në këtë rast ia jep dammeh, sepse i takon Kapitullit të parë.

Hapi i pestë: Jepja Lamul kelimeh-s një dammeh, sepse ajo është gjendja e rëndomtë  / në esencë e fundit të Mudarit يَنْصُرُ

  • Për të ushtruar me zgjedhimet e madhit dhe mudharit, mund ta përdorni një tabelë, e cila tashmë është postuar tek shënimet në blog.
  • Pse e ndërron haraken ajnul kelimeh (alternon në mes të tri harekeve)? Për të dalluar midis kapitujve.
  • Janë katër shkronja me të cilat fillon Mudari dhe ato janë, Hemzeja أ  , Nun  ن, Je ي  ose, Te  ت 
    • Hemzeja është për atë që flet vetë
    • Nun është për atë që flet bashkë me tjerë me të (dy ose më shumë).
    • Je është për atë për të cilin flitet (që nuk është prezent)
    • Te është për atë me të cilin flet (direkt)
    • Kjo është vetëm për fillim, sepse kjo ka më shumë degëzime.
    • Nëse i sheh ndonjërën nga këto katër shkronja në fillim të foljes si shkronja shtesë, atëherë dije se është Mudari.

Ushtrime >>>

Disa zgjedhime të mudharit

نَصَرَ , يَنصُرُ  (Ai i dha fitore, Ai i jep fitore)

أَنصُرُ : (Ensuru) Unë jap fitore – Hemzeja, ai i cili flet vetë

نَنصُرُ : (Nensuru) Ne japim fitore – Nuni, ai i cili flet bashkë me të tjerë me të

يَنصُرُ : (Jensuru) Ai jep fitore – Je, ai për të cilin flitet

تَنصُرُ: (Tensuru) Ti (mashkull) jep fitore – Te, atij të cilit i flet (direkt)

عَبَدَ , يَعبُدُ (ai ka adhuruar, ai adhuron)                     

أَعبُدُ : (Eëbudu) Unë adhuroj

نَعبُدُ : (Neëbudu) Ne adhurojmë

يَعبُدُ : (Jeëbudu) Ai adhuron

تَعبُدُ : (Teëbudu) Ti (m) adhuron

رَزَقَ , يَرزُقُ  (Ai furnizoi, Ai furnizon)

أَرزُقُ: (Erzuku) Unë furnizoj

نَرزُقُ: (Nerzuku) Ne furnizojmë

يَرزُقُ: (Yarzuqu) Ai furnizon

تَرزُقُ: (Tarzuqu) Ti (m) furnizon

تَرَكَ , يَترُكُ    (Ai ka shkuar, Ai shkon)              

أَترُكُ: (Etruku) Unë shkoj

نَترُكُ : (Netruku) Ne shkojmë

يَترُكُ : (Jetruku) Ai shkon

تُترُكُ : (Tatruku) Ti (m) shkon

خَلَقَ, يَخلُقُ (Ai ka krijuar / Ai krijon)

أَخلُقُ : (Ehluku) Unë krijoj

نَخلُقُ : (Nehluku) Ne krijojmë

يَخلُقُ : (Jehluku) Ai krijon

تَخلُقُ : (Tahluku) Ti (m) krijon

  • Ai të cilit i flet (Direkt) në arabisht quhet : المُخَاطَب
  • Nuk ka asnjë qenie njerëzore, që mund taq njohë vetë tërë arabishten (kuptimet). Ka thënë Imam Shafiu rahimehullah: “Askush nuk e përthekon gjuhën arabe përveç një pejgamberi” (veçanërisht pejgamberi Muhamed  صلى الله عليه وسلم , sepse ai  صلى الله عليه وسلم ka thënë se i është dhënë më e mira prej fjalëve.

 

Qoftë  مَاض apo مُضَارع  , zgjedhimet ndahen në tri grupe:

1-      Folësi  المُتَكَلم (El mutekel-lim))

2-      Ai të cilit i flitet المُخَاطَب  (El Muhatab)

3-      Ai për të cilin flitet الغَائب (El gajb)

  • الغَائب  Gjuhësisht do të thotë ‘Ai që mungon”, por kjo nuk do të thotë që ai për të cilin flitet domosdoshmërish mungon, por këtu është për qëllim ai që mungon në fjalim.
  • Për grupin e parë, folja mund të kthehet në “dy”. Për grupin e dytë në ‘pesë’ dhe për grupin e tretë ‘pesë’ – gjithsej 12.
  • هُمَا numërohet si një, por zbërthehet në dy (mashkullor dhe femëror)

Zgjedhimi i madhit >>>

Kur ia referon foljes vetes ‘Unë / أنَا’ (El-Mutekel-lim) :

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes  فَعَلَت

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh فَعَلَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) فَعَلْتُ

*Vini re: Lami i foljes do të bëhet i heshtur gjithmonë, kur vjen me një shkronjë e cila e shpreh vepruesin, duke pasur harakeh*

  • فَعَلتُ – Kjo ‘te’ e shpreh vepruesin, dhe e ka një harakeh تُ , kështu këtu e bëjmë të heshtur lamin e foljes

Bëje të njëjtën me secilën folje, duke iu referuar vetes, si p.sh:

نَصَرَ

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes نَصَرَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh نَصَرَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) نَصَرْتُ

 

عَبَدَ

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes عَبَدَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh عَبَدَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) عَبَدْتُ

 

رَزَقَ

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes رَزَقَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh رَزَقَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) رَزَقْتُ

 

تَرَكَ

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes تَرَكَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh تَرَكَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) تَرَكْتُ

 

خَلَقَ

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes خَلَقَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh خَلَقَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) خَلَقْتُ

 

خَرَجَ

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes خَرَجَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh خَرَجَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) خَرَجْتُ

 

كَفَرَ

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes كَفَرَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh كَفَرَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) كَفَرْتُ

 

شَعَرَ

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes شَعَرَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh شَعَرَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) شَعَرْتُ

 

سَجَدَ

Hapi i parë: Shto një ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes سَجَدَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’  një dammeh سَجَدَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) سَجَدْتُ

 

نَظَرَ

Hapi i parë: Shto ‘te’ ‘ت’  në fund të foljes نَظَرَت 

Hapi i dytë: Jepja asaj ‘Te’ ‘ت’ një dammeh نَظَرَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur lamin e foljes (Lamul kelimeh) نَظَرْتُ

 

  • نَصَرَ : ai ka dhënë fitore – dhe është për غَائب (Gajb) ‘ai’ – نَصَرتُ : Unë dhashë fitore
  • Lami i foljes (lamul kelimeh) do të thotë: Shkronja e fundit origjinale e foljes
  • فَعَلَ: Ai ka bërë
  • خَرَجَ : Ai ka dalë
  • فَعَلَتُ (fe’alatu) të kesh katër harakete radhazi është gjë e rëndë, për këtë arsye ata e kanë hequr haraken prej shkronjës së fundit (lamul kelimeh) kështu është bërë فَعَلْتُ (fe’altu)
  • Kjo ‘te’ تُ quhet Te-ja e vepruesit, e shprehur në Arabisht تَاءُ الفَاعل (Te-ul Fa’il)
  • عَبَدَ : Ai ka adhuruar , عَبَدتُ : Unë kam adhuruar
  • رَزَقَ : Ai ka furnizuar , رَزَقتُ : Unë kam furnizuar
  • تَرَكَ : Ai ka shkuar , تَرَكتُ: Unë kam shkuar
  • خَلَقَ : Ai ka krijuar, خَلَقتُ : Unë kam krijuar
  • خَرَجَ: Ai ka dalë (jashtë), خَرَجتُ : Unë kam dalë (jashtë)
  • كًفَرَ: Ai ka mohuar (nuk ka besuar), كَفَرتُ : Unë kam mohuar (nuk kam besuar, siç thotë shejtani në Kuran [Ajeti dhe surja])
  • شَعَرَ: Ai ka ndjerë, شَعَرتُ: Unë kam ndjerë
  • سَجَدَ: Ai është përulur , سَجَدتُ : Unë jam përulur
  • نَظَرَ: Ai ka shikuar, نَظَرتُ : Unë kam shikuar

Kur ia referon foljes vetes bashkë me të tjerë – në vend të ‘تُ’ vendos ‘نَا’ – Ne/ نَحنُ  (El-Mutekel-lim)

Hapi i parë: Shto  ‘na’ ‘نَا’  në fund të foljes  فَعَلَنَا

Hapi i dytë: Bëje të heshtur lamin e foljes (lamul kelimeh) فَعَلْنَا

  • فَعَلنَا – This ‘na’ e shpreh vepruesin dhe e ka një harakeh  نَا , kështu këtu e bëjmë të heshtur lamin e foljes
  • تُ, نَا, تَ,تِ, تُمَا, تُم, تُن – Të gjitha këto shkronja të bashkëngjitur (Damaa-ir) në folje, shprehin vepruesin dhe ajo që e kanë të përbashkët është se kanë harakeh.

Janë dy raste kur katër hareke nuk vijnë radhazi :

1-      në një fjalë të vetme

2-      Në çfarëdo që është në fuqinë e një fjale të vetme:

Çfarë është në fuqinë e një fjale të vetme:

Një gjë: një folje  + një fjalë që e shpreh vepruesin 

  • Radhazi, do të thotë, njëra pas tjetrës
  • Shembuj të një fjale të vetme: نَمْلَةٌ , قَرْيَةٌ , مِسْكِين, زَلزَلَ
  • فَعَلْتُ  këtu i kemi dy fjalë të bashkuara, folja فَعَل dhe emri  تُ– dhe janë në fuqinë e një fjale të vetme, sepse është një folje e bashkëngjitur me një fjalë tjetër që e shpreh vepruesin.
  • Folja e bashkëngjitur me një fjalë tjetër e cila e shpreh vepruesin llogaritet në fuqinë e një fjale të vetme, sepse folja nuk paramendohet pa vepruesin e saj.

 

Pak përsëritje>>>

Zgjedhimi i parë i Madhit, që i referohet folësit njëjës (I/أنا), bëhet me tri hapa:

Hapi i parë: Shtoje shkronjën ‘te’ ‘ت’ , e cila quhet  تَاءُ الفَاعِل në fund të foljes  فَعَلَت

Hapi i dytë: Jepja shkronjës ‘te’ ‘ت’  një dammeh فَعَلَتُ

Hapi i tretë: Bëje të heshtur Lamin e foljes (Lamul kelimeh) فَعَلْتُ

  • Mund të thuash edhe të kundërtën, duke e bërë të heshtur së pari Lamin (lamul kelimeh) e pastaj shtoje shkronjën Te (të vepruesit) dhe shtoja dammen – por radha e zgjedhur është për qartësi, se lami i fjalës bëhet i heshtur për shkak të hyrjes së shkronjës Te.

Janë dy raste, kur katër harakete nuk vijnë një pas një:

1-      Në një fjalë të vetme

2-      Dhe në çfarë është në fuqinë e një fjale.

  • Ajo që llogaritet ‘në fuqinë e një fjale të vetme ‘ është folja dhe emri që e shprehin vepruesin.
  • Shembull: Fjala e vetme: أَسْتَغْفِرُ – në fuqinë e një fjale: ضَرَبْتُ
  • Kjo përfshin, foljen me diçka të bashkangjitur (e që nuk është vepruesi)  (që është. تَاءُ التَّأنِيثِ السَّاكِنَة) – Dhe kjo është sikur ضَرَبَتَا 

Kur i referoheni vetes dhe të tjerëve, në vend të ‘تُ’ vendosni ‘نَا’ – Ne/ نَحنُ  – dhe pastaj bëjini hapat e njëjët:

Hapi i parë: Shtoje shkronjën ‘Ne’ ‘نَا’, e cila quhet  نَا الفَاعِلِين (nun me fet’hah dhe elifi pas saj) në fund të foljes نَصَرَنَا

Hapi i dytë: Bëje të heshtur Lamin e foljes (lamul kelimeh) نَصَرْنَا

  • نَصَرَ عَلَى وَزنِ فَعَلَ  (Nesara ‘ale wezni Fe’ale / Nesara është në peshoren e  Fe’ale)
  • نَصَرَ : Ai dha fitore , نَصَرتُ : unë dhashë fitore, نَصَرنَا: ne dhamë fitore
  • نا – i referohet vetes tënde dhe dikujt tjetër (dy ose më shumë)

 

Pastaj,>>>

Një shembull nga Kurani për “Folësin në vetën e parë” në Madh.

 

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ – 51:56

Xhindet dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë.

  • خَلَقتُ: I kam krijuar
  • Duke i ditur parimet e foljes e cila e ka një shkronjë shtesë pas saj dhe ajo shkronjë shtesë është një Te me dammeh ‘تُ’ e dini se i përfshiri është një folës në veten e parë.

 

Ushtrime >>>

Ushtrimi 1:

Pyetje dhe përgjigje:

Pyetja: Çfarë do të thotë عَبَدَ ?

Përgjigja : ai ka adhuruar

Pyetja: Çfarë di të thot عَبَدتُ ?

Përgjigja: Unë kam adhuruar

Pyetja: Çfarë do të thotë عَبَدنَا ?

Përgjigja: Ne kemi adhuruar.

Pyetja: Çfarë do të thotë رَزَقَ ?

Përgjigja: Ai ka furnizuar.

Pyetje: Si thuhet: Unë kam furnizuar?

Përgjigja: رَزَقتُ

Pyetje : Si thuhet: Ne kemi furnizuar?

Përgjigja: رَزَقنَا

Pyetje: Çfarë do të thotë  تَرَكَ ?

Përgjigja: Ai shkoi

Pyetje: Si thuhet: Ne shkuam?

Përgjigja: تَرَكنَا

Pyetje: Si thuhet: Ai shkoi?

Përgjigja: تَرَكَ

Pyetja: Çfarë do të thotë تَرَكتُ ?

Përgjigja: Unë shkova

Pyetja: Çfarë do të thotë  خَرَجَ ?

Përgjigja: Ai doli jashtë

Pyetja: Çfarë do të thotë  يَخرُجُ ?

Përgjigja: Ai del jashtë (ai është duke dalë jashtë)

Pyetja: Çfarë do të thotë  يَنصُرُ  ?

Përgjigja: Ai jep fitore (ai ndihmon)

Pyetja: Çfarë do të thotë  يَعبُدُ  ?

Përgjigja: Ai adhuron

Pyetja: Çfarë do të thotë  خَرَجتُ  ?

Përgjigja: Unë dola jashtë

Pyetja: Si thuhet: Ne shkuam?

Përgjigja: خَرَجنَا

 

Pyetja: Çfarë do të thotë كَفَرَ ?

Përgjigja: Ai ka mohuar / mosbesuar.

 

  • عَبدَ , رَزَقَ  Duhet ta japësh kuptimin e plotë të këtyre llojeve të foljeve duke e shtuar vepruesin: ‘ai’ ka adhuruar, ‘Ai’ ka furnizuar etj.
  • رَزَقَ عَلَى وَزنِ فَعَلَ (Razeka ‘ale wezni Fe’ale / Razeka është në peshoren  Fe’ale) – dheفَعَلَ  është Madh (folje në të kaluarën) dhe ai që është i përfshirë është ‘ai’
  • Kur thua رَزَقَتُ  (razekatu) nuk e ke bërë të heshtur lamin e foljes – Lamul kelimeh – Këtu duhet ta bësh të heshtur atë (një mënyrë e lehtë për ta bërë këtë është duke vendosur një pauzë pas foljes e pastaj duke ia shtuar emrin – shembull: Razektu
  • رَزَقنَا  – Këtu Nuni është i lidhur me një elif  نا (naa) kështu, kur ta shqiptoni duhet ta zgjatni, përndryshe do të thoni  رَزَقنَ dhe kjo ka kuptim tjetër, i referohet një grupi femrash (kur flisni për një grup femrash).
  • Shembulli kryesore i madhit është فَعَلَ  (ai ka bërë) dhe shembulli kryesor për mudhari është  يَفعُلُ (ai bën)  
  • نَصَرَ  : ai ka dhënë fitore , يَنصُرُ : ai jep fitore   عَبَدَ: ai ka adhuruar  ,يَعبُدُ: ai adhuron, etj.

Ushtrimi 2:

Gjeni foljet nga Ajetet dhe hadithet që do t’i lexoj:

Ajeti 1: ( Në suren El-Mumtehine (Surja 60) : ajeti 4 )

قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّـهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّىٰ تُؤْمِنُوا بِاللَّـهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّـهِ مِن شَيْءٍ ۖ رَّبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ

“Shembull i mrekullueshëm për ju është Ibrahimi dhe ata që kanë qenë me të, kur i thanë popullit të vet: “Ne shkëputemi nga ju dhe nga ato që ju i adhuroni në vend të Allahut; ne ju mohojmë dhe armiqësia e urrejtja midis nesh është e përhershme, derisa të besoni tek Allahu Një dhe i Vetëm”. Përjashtim (nga ky shembull) bën fjala e Ibrahimit për të atin: “Unë do të kërkoj falje për ty, por nuk kam kurrfarë mundësie për të të mbrojtur para Allahut. O Zoti ynë, tek Ti mbështetemi, Ty të drejtohemi dhe tek Ti do të kthehemi.”

الله تعالى أعلم والحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله

 ***

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s