Mësimi 25

بسم الله الرحمن الرحيم

Maadhi                                                        Mudaari

يَقُولُ                                                                  قَالَ

يَعُوذُ                                                                  عَاذ

يَقُومُ                                                                   قَامَ

يَكُونُ                                                                  كَانَ

يَتُوبُ                                                                  تَابَ

يَصُومُ                                                                 صَامَ

يَمُوتُ                                                                 مَاتَ

يَزُورُ                                                                    زَارَ

  • Sukuun nuk është një harakeh
  • Ne nuk themi يَقُولُ  është në peshoren e يَفُعلُ , mirëpo ne e trajtomë atë ashtu siç është në gjendjen e tij origjinale يَقْوُلُ dhe themi يَقُولُ  është në peshoren e يَفعُلُ

Parim: Nëse ndryshimi ka ndodhë si rrjedhojë e një parimi morfologjik (një tendencë) ne e trajtojmë atë si një origjinal

 

Zgjedhim >>>

قَالَ – يَقُولُ 

Maadhi

المُتَكَلِّم  ‘Folësi’

تُ – قُلتُ : I referohet ‘një mashkulli apo femre të vetme që fol’

Hapat si kthehen foljet قَالَ në قُلتُ

Hapi i parë: Për t’ia referuar foljen një folësi të vetëm duhet ta shtosh një ‘taa’ me një ‘dhammeh’  تُ – قَالَتُ (kaalatu)

Hapi i dytë: Bëre të heshtur (me sukun) Laamul-Kelimeh  قَالْتُ (kaaltu)

  • Këtu kemi dy sukuna në një resht (radhazi)(një mbi Elif dhe tjetri mbi laam) قَاْلْتُ
  • Të jenë dy sukuna radhazi është  e ndaluar (njëri duhet të largohet)

Në këtë rast, pra nëse janë dy sukuna radhazi (në një rresht), janë dy raste:

1. Ose sukuni i parë është një nga Huruful ‘ilah ‘ و, ي, ا ’

Nëse është ashtu ne e hedhim atë, me një kusht: Që të ketë evidencë apo provë të shkronjës para saj që është larguar / hequr / rrëzuar.

Domethënë:

– Nëse shkronja e hedhur është një Elif, atëherë për ta hedhur atë shkronja para saj duhet të ketë fet’hah.

–          Nëse shkronja e hedhur është një Jaa, atëherë për ta hedhur / rrëzuar atë duhet që shkronja para saj të ketë kesrah

–          Nëse shkronja e hedhur është një Waaw, atëherë për ta hedhur / rrëzuar atë duhet që shkronja para saj të ketë një dhammeh

Në قَالْتُ  dy sukuna janë takuar dhe kjo është e ndaluar, ajo që duhet të bëjmë është:

1:  Shikojmë në shkronjën e parë me sukun, dhe e shohim se a është ajo njëra nga huruuful il-lah

  • قَالْتُ , këtu shkronja e parë saakin (‘ajnul kelimeh) është një ‘Elif’ dhe ai i takon njërës nga huruuful ‘il-lah

2: Shikojmë a ka argument për shkronjën e hequr / larguar para saj, nëse ka, atëherë e heqim / e largojmë. 

  • Këtu shkronja shkronja që duam ta hedhim është një Elif dhe shkronja para saj ka një provë të Elifit (ajo ka një fet’hah e cila është një harakeh që e përcjellë atë dhe ai është zgjatim i një a fet’hah) –  Kjo domethënë se ne mund ta hedhim Elifin قَلتُ

Pasi që kjo të kryhet, nuk ka provë se çfarë ishte Elifi në origjinë. Kështu për ta ruajtur identitetin e Waawit pasi që Elifi nuk është më aty, ne i japim shkronjës një dhammeh

3: Ia japim shkronjës që është para shkronjës së hedhur harakeh e cila e përcjellë shkronjën origjinale

  • Për arsye se shkronja e hedhur ‘Elif’, në origjinë është një ‘Waaw’ dhe për ta ruajtur identitetin e Waawit ne ia japin shkronjës një Dhammeh  قُلتُ –

Dhe kjo për arsye se ndryshe nuk do të dihej a ishte Elifi në origjinë një Waaw apo një Jaa

Vëni re: Waawi është origjinal, por Elifi është gjithashtu një origjinal, sepse nga njëra anë ai e paraqet një origjinal (si të ishte një zëvendësues)

Për shembull:

Kur ne ndërrojmë Waawin apo Jaanë në një Elif nëse shkojmë sipas parimit ne nuk i japim shkronjës para saj një dhammeh apo një kesrah për ta identifikuar atë, sepse ato nuk e përcjellin Elifin, prandaj nuk mund të aplikohet…قُالَ – قِالَ 

Folja قَالَ  vjen në dy mënyra:

  • Elifi këtu në origjinë është një Waaw  قَوَلَ   – nga قَالَ – يَقُولُ   (të cilën veçse e mësuam)
  • Apo në origjinë është një Jaa قَيَلَ  – sepse është një fjalë e cila thuhetقَالَ – يَقِيلُ

Nëse e shtojmë ‘تُ’  për vepruesin në të dyja rastet dhe e hedhim Elifin pa e shtuar provën për shkronjën origjinale të hedhur dhe e ruajmë fet’hah duke e marrën në konsideratë se shkronja e hedhur është një Elif, atëherë ne do të marrim:

 قَلْتُ –  قَلْتُ   Dhe tani ne nuk mund ta dimë se cila prej tyre në origjinë është një ‘waaw’ dhe cila është një ‘jaa’  

Për ta parandaluar që të mos ndodhë ky konfuzion ne i japim një Dhammeh për të treguar se Elifi i hedhur në origjinë është një waaw قُلتُ  –  dhe ia japim një kesrah për të treguar se Elifi i hedhur në origjinë është një jaa Yaa قِلتُ

Përsëritje >>>

Si ta kthejmë foljen قال  në قُلتُ  

  • Shkronja e parë (Faa-ul Kelimeh) është Kaafi ‘ ق ’
  • Shkronja e dytë (‘Ajnul Kelimeh) është Elifi ‘ ا ’
  • Shkronja e tretë (Laamul Kelimeh) është Laami ‘ل ’

Hapi i parë: Shtoje ‘تُ’ , e cila quhet تَاءُ الفَاعِل  (Taa-ul Faa’il) apo ضَمِيرُ رَفع (Dhamiiru Raf’) – قَالَتُ

Hapi i dytë:  Heshte Laamul Kelimeh قَالْتُ

  • Ne e heshtim atë, për shkak të dhamiirit ‘تُ’ , që vjen pas tij

Kjo fjalë tani i ka dy sukuuna radhazi قَاْلْتُ  dhe kjo është e ndaluar në gjuhën arabe.

Nëse janë dy sukuuna në një radhë parashtroj pyetjet në vijim:

–          A është shkronja e parë njëra nga huruuful ‘il-lah (ا, و, ي ) ?

  • Po,  ‘ajni është një Elif

–          A ka shkronja para saj një harakeh që i përshtatet atij?

  • Po,  ajo ka një fet’hah

–          A mund ta hedhim këtë Elif?

  • Po, mundemi

Pasi ta rrëzojmë Elifin قَلْتُ , a ka ndonjë shenjë të shkronjës e cila është kthyer në këtë Elif? Jo.

Çfarë bëjmë? (Shih hapin 3)

Hapi i tretë:  Jepja shkronjës një harakeh e cila e tregon shkronjën origjinale

  • Shkronja origjinale është një و dhe për ta ruajtur identitetin e shkronjës së hedhur ne ia japim atij një Dhammeh –  قُلْتُ

Këtu mund të lind një pyetja: Përse e hodhëm shkronjën e dytë (‘ajnul kelimeh)? E hodhëm atë për shkak të një parimi morfologjik, i cili pasohet / zbatohet dhe konsiderohet një trend i pasuar në gjuhën arabe.

Kjo hedhje / largim nuk ka efekt në ndryshimin ekzistues / aktual të njërit prej këtyre zgjedhimeve.

<Rikujtim:

–          Elifi është përfituar nga një zgjatim i fet’has para tij

–          Jaa është përfituar nga një zgjatim i kesras para tij

–          Waawi është përfituar nga një zgjatim i dhammes para tij

Parimisht:

Nëse duhet ta hedhim një Waaw, harakeh para tij duhet të jetë një Dhammeh (për shkak se waawi është përfituar nga zgjatimi i një dhammeh)

Nëse duhet ta hedhim një Elif, harakeh para tij duhet të jetë një Fet’hah (për shkak se elifi është përfituar nga zgjatimi i një fet’hah)

Nëse duhet ta hedhim një Jaa, harakeh para tij duhet të jetë një Kesra (për shkak se jaa është përfituar nga zgjatimi i një kasrah).

Kjo është arsyeja pse mund ta hedhësh vetëm një harful ‘il-lah nëse ka provë që tregon se shkronja e hedhur është një Elif, apo një Waaw apo një Jaa.

Material i ri >>>

Nganjëherë janë disa fjalë të ngjashme por kanë shkronja origjinale të ndryshme – për shembull:

قَالَ , يَقُولُ  dhe قَالَ, يَقِيلُ – këto janë dy fjalë të ngjashme (në Maadhi), por shkronja origjinale e ‘ajnit ndryshon në secilin prej tyre.

قَالَ , يَقُولُ  – Këtu ‘Ajnul kelimeh në origjinë është një ‘و’

قَالَ , يَقِيلُ  – Por, këtu ‘Ajnul kelimeh në origjinë është një ‘ي’

Nëse në origjinë ajo ishte një و  apo një ي , atëherë pse nuk mund ta shohim atë? Kjo sepse këtu ne mund ta zbatojmë një parim – i cili thotë: Nëse një و  apo një ي  ka një harakeh dhe shkronja para saj ka një FET’HA atëherë ktheje و apo ي  në një Elif.

قَالَ , يَقُولُ – Këtu Waawi është kthyer në një Alif  قول >>> قَالَ

قَالَ , يَقِيلُ  – Kurse, këtu Jaa është kthyer në një Elif  قيل >>> قَالَ

Konfuzioni mund të jetë edhe më i madh nëse Elifi është i hedhur, për arsye se na duhet të bëjmë diçka për Elifin e hedhur si dhe për ta ruajtur identitetin e tij. Sa i përket rastit kur Elifi është aty, ekzistimi i tij është i mjaftueshëm që shkronja origjinale mos ta humb identitetin e saj.

Sa herë që e sheh një dhammeh dije se ai elif i cili është hedhur në origjinal ka qenë një Waaw – si: قُلتُ

Dhe nëse sheh një Kesrah dije se ai elifi i cili është hedhur në origjinal ka qenë një Jaa – si: قِلتُ

  • قَالَ , يَقِيلُ : Ka marrë një sy gjumë pas dreke –  e përfituar nga masdari قَيلُولَة (Kajluuleh)
  • قَالَ , يَقُولُ , قَولا – kurse këtu masdari është قولا 

*Parimisht:

Kurdo që ‘Ajnul Kelimeh në origjinë është një Waaw, dhe Laami bëhet i heshtur (me sukuun), hedhe ‘Ajnul Kelimeh dhe jepja Faa-ul Kelimeh një Dhammeh

Kurdo që ‘Aenul Kelimeh në origjinë është një Jaa, dhe Laami bëhet i heshtur (me sukuun), hedhe ‘Ajnul Kelimeh dhe jepja Faa-ul Kelimeh një Kesrah

  • Kjo mund të merret si një parim*

 

Zgjedhimi i قَالَ  në Maadhi

فَعلتُ                                                          قُلتُ

فَعَلنَا                                                           قٌلنَا      

فَعَلتَ                                                          قُلتَ

فَعَلتِ                                                          قُلتِ

فَعَلتُمَا                                                        قُلتُما

فَعَلتُم                                                          قُلتُم

فَعَلتُنَّ                                                         قُلتُنَّ

فَعَلَ                                                             قَالَ

فَعَلَتْ                                                          قَالَتْ

فَعَلاَ                                                             قَالاَ

فَعَلَتَا                                                           قَالَتَا

فَعَلُوا                                                          قَالُوا

فَعَلنَ                                                          قُلنَ

 

*Vëni: Sa herë që e sheh Laamul Kelimeh të heshtur (me sukuun):

1-  Hedhe Elifin

2-  Jepja Faa-ul Kalimah një dhammeh *

قُلتُ : Unë kam thënë

  • E kemi hedhur Elifin, për arsye se Laami është i heshtur dhe ia japim Kaffit një dhammeh

قُلنَا : Ne kemi thënë

  • E kemi hedhur Elifin, për arsye se Laami është i heshtur dhe ia japim Kaffit një dhammeh

Allahu سبحانه وتعالى  ka thënë:

 قَالُوا بَلَىٰ قَدْ جَاءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ اللَّـهُ مِن شَيْءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ كَبِيرٍ [67:9]

قُلتَ : Ti (m) ke thënë

  • E kemi hedhur / rrëzuar / larguar  Elifin, për arsye se Laami është i heshtur dhe ia japim Kaffit një dhammeh

قُلتِ  : Ti (f) ke thënë

  • E kemi hedhur / hequr Elifin, për arsye se Laami është i heshtur dhe ia japim Kaffit një dhammeh 

قُلتُمَا : Ju dy (m/f/mix) keni thënë

  • E kemi hedhur / hequr Elifin, për arsye se Laami është i heshtur dhe ia japim Kaffit një dhammeh

قُلتُم : Ju të gjithë (m/mix) keni thënë

  • E kemi hedhur / hequr Elifin, për arsye se Laami është i heshtur dhe ia japim Kaffit një dhammeh

Allahu سبحانه وتعالى  ka thënë:

 وَلَقَدْ جَاءَكُمْ يُوسُفُ مِن قَبْلُ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا زِلْتُمْ فِي شَكٍّ مِّمَّا جَاءَكُم بِهِ حَتَّىٰ إِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَن يَبْعَثَ اللَّـهُ مِن بَعْدِهِ رَسُولًا كَذَٰلِكَ يُضِلُّ اللَّـهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُّرْتَابٌ [40:34]

قُلتُنَّ : Ju të gjitha (f) keni thënë

  • E kemi hedhur Elifin, për arsye se Laami është i heshtur dhe ia japim Kaffit një dhammeh

قَالَ : Ai ka thënë

  • Këtu nuk është e nevojshme ta hedhim / rrëzojmë  / heqim Elifin, sepse nuk janë takuar dy sukuuna.

قَالَتْ : Ajo ka thënë

  • Këtu nuk është e nevojshme ta hedhim / rrëzojmë / heqim Elifin, sepse nuk janë takuar dy sukuuna.

قَالاَ : Ata dy (m/mix) kanë thënë

  • Këtu nuk është e nevojshme ta hedhim / rrëzojmë Elifin, sepse nuk janë takuar dy sukuuna.

Allahu سبحانه وتعالى  ka thënë:

 قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ [7:23]

قَالَتَا : Ato dyja (f) kanë thënë

  • Këtu nuk është e nevojshme ta hedhim / rrëzojmë / heqim Elifin, sepse nuk janë takuar dy sukuuna.

Allahu سبحانه وتعالى  ka thënë:

 ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ [41:11]

قَالُوا : Ata të gjithë (m/mix) kanë thënë

  • Këtu nuk është e nevojshme ta hedhim / rrëzojmë / heqim Elifin, sepse nuk janë takuar dy sukuuna. 

قُلنَ : Ato të gjitha (f) kanë thënë

  • Këtu nuk është e nevojshme ta hedhim / rrëzojmë / heqim / largojmë Elifin, sepse nuk janë takuar dy sukuuna. 

~~~

Vëni re: Një gjë në të cilën shumë njerëz bëjnë gabime, është se ata mendojnë se elifi ka fet’hah, por elifi nuk ka fet’hah, shkronja para elifit është ajo që ka fet’hah. Ajo që e gjeneron / prodhon këtë elif është zgjatimi i fet’has.

Shembull:

Kur thua  أَ (‘E (hemzeh me fet’hah)) dhe dëshiron ta zgjatësh atë, ajo do ta prodhojë një Elif أَا (‘Eee)-  Këtu, fet’heja është mbi hemzen, dhe ajo që e vendos mbi elif është një ‘asgjë’ (‘sakin’ i heshtur). Elifi është vetëm zgjatimi i fet’has para saj – nuk merr harakeh dhe është e pamundur që ajo të pranojë ndonjë harakeh, sepse shkronja prodhohet nga dalja e ajrit nga brenda. Dhe nëse ia jepni një harakeh, duhet ta kthen në hemzeh أَ – nëse dëshiron t’i japësh fet’hah , dhe nëse dëshiron t’i japësh dammeh – duhet ta ktheh në waw وُ  dhe nëse dëshiron t’i japësh kes’rah –  duhet ta kthesh në Jeئ . Kështu që, ky elif nuk ka fare harakeh.

Shënime >>>

Zgjedhimi ifقَالَ  në Mudaari’

أَفعُلُ                                                            أَقُولُ

نَفعُلُ                                                           نَقُولُ      

تَفعُلُ                                                           تَقُولُ

تَفعُلِينَ                                                      تَقُولِينَ

تَفعُلاَنِ                                                       تَقُولاَنِ

تَفعُلُونَ                                                      تَقُولُونَ

تَفعُلنَ                                                          تَقُلنَ

يَفعُلُ                                                           يَقُولُ

 تَفعُلُ                                                          تَقُولُ

يَفعُلاَنِ                                                       يَقُولاَنِ

تَفعُلاَنِ                                                        تَقُولاَنِ

يَفعُلُونَ                                                       يَقُولُونَ

يَفعُلنَ                                                           يَقُلنَ

يَقُولُ (Jekuulu): Ai thotë

  • Në origjinë ishte يَقوُلُ (Jekwulu), por për shkak të një principi është e domosdoshme që dhammeh mbi të waaw është zhvendosur te komshiu (Kaaf)  يَقُولُ  (Sikur ta kishe zhvendosur dhammeh e ‘Ajnit te Faa-ja) – Dhe këtë ne e zbatojmë si një hap të parë për të gjitha këto folje (e lëvizim dhammeh e cila është mbi Waaw tek Kaafi)

تَقُلنَ (Tekulne)

  • Në origjinë ishte ka qenë تَقوُلنَ dhe është shndërruar në تَقُلنَ  sipas hapave vijues:

Hapi parë: تَقوُلنَ  ka një waaw me një dhammeh në të dhe kjo evitohet si rrjedhojë e rëndesës (shkronjë e rëndë + harakeh e rëndë), kështu ne shikojmë në shkronjën e cila është para saj dhe shohim a është e lirë (bosh) nga harakaatet dhe nëse është atëherë ia japim këtë dhammeh asaj (këtu është kafi dhe ai është i lirë nga të gjitha harakaatet, kështu që atij ia japim një këtë dhammah to) تَقُولْنَ

Hapi i dytë:   – تَقُولْنَ – Tani janë takuar dy sukuuna dhe kjo është një problem, gjëja e parë që bëjmë është të shikojmë shkronjën e parë me sukuun dhe të shohim se a është njëra nga huruuful ‘il-lah. Nëse është, atëherë ne mund ta rrëzojmë atë, por vetëm me një kusht: që harakeh para saj të tregojë (provojë) që shkronjë të cilën dëshirojmë ta rrëzojmë t’i përshtatet asaj. Këtu ne dëshirojmë ta rrëzojmë و kështu që duhet të shikojmë a ka provë për këtë (një dhammeh para saj) , dhe këtu kemi një dhammeh para saj, kështu që kjo tregon se ne mund ta hedhim atë تَقُولْنَ – و = تَقُلْنَ

 ***

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s